İş yerinde kullanılacak ağlar için takip edilen yönetmelik ve standartlar
Yapı İşlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği (EK-4) açık şekilde şunu belirtir:
- Yüksekte yapılan çalışmalarda, toplu koruma tedbirleri önceliklidir
- Güvenlik ağları, ilgili ulusal ve uluslararası standartlara uygun olmak zorundadır
Bu kapsamda kullanılan ağların:
- TS EN 1263-1 (malzeme ve performans özellikleri)
- TS EN 1263-2 (kurulum, montaj ve sınırlar)
standartlarına uygun olması gerekir. Standart dışı, belgesiz veya uygunsuz şekilde monte edilmiş bir ağ; hukuken “koruma” sayılmadığı gibi, olası bir kazada işveren açısından ciddi sorumluluk doğurur.
Bazı temel kavramlar ve gereklilikler
Aşağıda bazı temel parametreler, standartlar ve işletme için önemi listelenmiştir. Daha detaylı ve güncel bilgi için TMMOB Makina Mühendisleri Odası’nın hazırladığı döküman, bu bağlantıya tıklanarak incelenebilir.
| Parametre | Standart / Gereklilik | İşletme için önemi |
| Malzeme cinsi | Polyamid (Nylon 6/6.6) veya Yüksek Mukavemetli Polipropilen | Statik yüke ve ani darbelere karşı kopma direnci sağlar. Alev yürütme direnci hammadeye göre farklılık gösterir |
| Sistem tipi | S, T, U, V sistemleriyle montaj ve kullanım şekli belirlenir (örneğin yatay/ayrık/duvar tipi). | Uygulama alanına göre doğru sistemin seçimi gerekir. |
| Ultraviyole (UV) dayanımı | Zorunlu | Güneş ışığına maruz kalan alanlarda ipin “gevşeyip/çürüyüp” özelliğini yitirmesini engeller. |
| Ağ gözü | Sınıf 1 = 60 mm, Sınıf 2 = 100 mm | Standart göz aralıklarıdır. Uygulamanın amacına ve kapsamına göre farklılık gösterir. |
| Enerji sönümleme | Sınıf A = 2,3 kJ, Sınıf B = 4,4 kJ | Asgari enerji absorplama kapasitesidir. Düşen kişinin sert bir zemine çarpmış gibi sarsılmasını önler, esneyerek korur. |
| Düğüm yapısı | Düğümlü veya Düğümsüz Teknik Örgü | Düğümsüz ağ yüz yaralanmasını azaltır, düğümlü ağların ilk taşıma kapasitesi genelde daha yüksektir ancak tekrar eden düşmelerde bu kapasite azalabilir. |
| Düşme yüksekliği | TS EN 1263-2 kapsamında, çalışma platformuna mümkün olduğunca yakın ve maksimum izin verilen düşme yüksekliği 6 m’dir. | Ağın etkin çalışabilmesi için yükseklik sınırlarının bilinmesi kritiktir. |
Ağlarda kurulum ve bakım sorumluluğu
Güvenlik ağlarında en sık yapılan hata, doğru ürünü yanlış şekilde monte etmektir. Oysa standartlar, kurulumla ilgili açık sınırlar tanımlar.
Dikkat edilmesi gereken bazı temel noktalar:
- Ankraj noktaları, düşme anında oluşan dinamik yükleri taşıyabilecek dayanımda olmalıdır
- Ağın altında, ağın esnemesine izin verecek yeterli boşluk mesafesi bırakılmalıdır
- Ağlar; hava koşulları, UV maruziyeti veya üzerine cisim düşmesi sonrası yetkili kişilerce düzenli kontrol edilmelidir
Standartlara uygun olmayan bir montaj, olası bir düşme anında güvenlik ağının beklenen performansı göstermemesine ve çalışanın zemine temas etmesine yol açabilir. Bu nedenle montaj işlemlerinin, yüksekte çalışma ve iple erişim konusunda yetkin, IRATA sertifikalı ekipler tarafından gerçekleştirilmesi büyük önem taşır.
Özel iş güvenliği uygulamaları
Bu yazıda belirtilen teknik kriterler ve sınırlamalar, TS EN 1263-1 ve TS EN 1263-2 standartlarında tanımlanan standart formdaki güvenlik ağları için geçerlidir. Bu standartlar; yaygın kullanılan, tipik inşaat ve endüstriyel uygulamalarda referans alınan temel güvenlik çerçevesini tanımlar.
Ancak her çalışma sahası, geometrisi, yükseklik farkı, ankraj imkânları ve risk profili açısından birbirinden farklıdır. Özellikle standart ağ sistemlerinin uygulanamadığı veya yetersiz kaldığı özel projelerde, temel İSG standartlarına ek olarak:
- Farklı taşıyıcı sistemlerle entegre çözümler
- Özel ölçülendirilmiş veya modüler ağ sistemleri
- İlave enerji sönümleme veya ikincil güvenlik katmanları
- Sahaya özgü mühendislik hesaplarıyla geliştirilen uygulamalar
gündeme gelebilir. Bu tür özel çözümlerde, ilgili standartların temel güvenlik prensipleri esas alınarak, projeye özel risk değerlendirmesi yapılması ve müşteri firmanın İSG sorumluları ile birlikte uygun teknik sistemlerin geliştirilmesi mümkündür. Amaç; yalnızca standartlara şeklen uymak değil, sahanın gerçek risklerine karşı etkin ve güvenli bir koruma sağlamaktır. Aşağıda bazı örnekler sıralanmıştır:
- Çift katmanlı ağ sistemleri:
Geniş göz aralıklı (örneğin 100 mm) ana güvenlik ağının üzerine, daha küçük göz aralığına sahip ikincil bir ağ yerleştirilerek hem insan düşmesine hem de küçük malzeme ve el aleti düşmelerine karşı eş zamanlı koruma sağlanabilir. - Raylı veya hareketli sistemlerle entegre ağlar:
Vinç hatları, hareketli platformlar veya cephe sistemleri bulunan sahalarda, güvenlik ağları sabit yerine raylı veya kayar taşıyıcı sistemlerle birlikte tasarlanarak çalışma alanına paralel şekilde ilerleyebilir. Sistemin hareketli olması özel kontrol ve tedbir gerektirir. - Düzensiz geometriye sahip alanlar:
Atrium boşlukları, eğimli cepheler veya farklı kotlara sahip çalışma alanlarında, standart dikdörtgen ağlar yerine özel ölçülendirilmiş ve modüler ağ panelleri kullanılarak boşluksuz bir koruma sağlanabilir. - Yüksek düşme enerjisi riski bulunan sahalar:
Düşme mesafesinin artması veya eş zamanlı malzeme düşmesi ihtimali olan alanlarda, ilave enerji sönümleyici elemanlar veya ikincil emniyet ağları ile sistem güçlendirilebilir. - Sabit ankraj imkânı sınırlı alanlar:
Betonarme veya çelik ankraj noktalarının sınırlı olduğu sahalarda, geçici taşıyıcı çerçeveler veya yardımcı konstrüksiyonlar kullanılarak güvenlik ağları güvenli şekilde monte edilebilir.
Bu tür uygulamalarda esas olan, standartların öngördüğü temel güvenlik mantığını koruyarak, sahaya özgü riskleri minimize eden bütüncül çözümler geliştirmektir. Doğru tasarım, doğru kurulum ve düzenli denetim ile yola çıkıldığında; güvenlik ağları yalnızca yasal bir zorunluluk değil, çalışma sahasında riski yöneten, iş sürekliliğini destekleyen ve en önemlisi insan hayatını koruyan stratejik bir güvenlik yatırımına dönüşür. İş güvenliği ağları ile ilgili daha detaylı teknik bilgiler için ilgili sayfamızı buraya tıklayarak ziyaret edebilirsiniz.
Önemli not: Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Güvenlik ağı seçimi, tasarımı ve kurulumu; çalışma sahasının özelliklerine, risk analizine ve güncel mevzuata göre değerlendirilmelidir. Daha kapsamlı ve güncel bilgiler için ilgili standartlar, üretici dokümanları ve yetkili İSG uzmanlarının görüşleri esas alınmalıdır.
